Ebeveynlerin çocuğa karşı gösterdiği tutumlar çocuğun karakterinde belirleyici bir etkendir. [cite_start]Çocuklar ebeveynlerini, onların davranışlarını ve tutumlarını örnek alarak büyürler[cite: 44]. [cite_start]Bu noktada ise ebeveynlerin hem çocuğa karşı hem de birbirlerine ve çevreye karşı nasıl bir tutum sergilediği oldukça önemlidir[cite: 45].
[cite_start]Gelişim her ne kadar yaşam boyunca devam etse de çocukluk dönemi, özellikle 0-3 yaş arası dönem, çocuğun kişiliğinin geliştiği ve beynin gelişiminin yüzde seksen beşinin tamamlandığı kritik bir dönemdir[cite: 46]. [cite_start]Ebeveyn tutumlarını temel olarak ele aldığımızda ise 5 temel tutumdan bahsedebiliriz[cite: 47]:
1. Otoriter Tutum
[cite_start]Baskıcı olarak da bilinen bu tutumda ebeveynler, çocuğa karşı bütün kontrolün kendilerinde olmasını ve çocuğun itaat etmesini beklerler[cite: 48, 49]. Çocuklarını belirli kalıplar içinde büyütmek isterler. [cite_start]Çocuğun her davranışını kontrol etmek, memnun olmadığı davranışa karşı ceza vermek, memnun olduğu davranışı ise pekiştirmek adına maddi ödüllendirme eğilimindedirler[cite: 50].
Sonuç: Bu tutumla yetişen çocuklar genellikle ebeveynlerinin taleplerini yerine getirmeye ve onları memnun etmeye çalışırlar. [cite_start]Stresli ve tedirginlerdir[cite: 51]. [cite_start]Sosyal çevrelerinde sessiz ve çekingen olabilirler; ancak evde maruz kaldıkları baskıyı dışarıda akranlarına karşı saldırgan davranışlar (zorbalık gibi) sergileyerek yansıtabilirler[cite: 52, 53].
2. Çocuk Merkezli Tutum
Bu tutumu sergileyen ebeveynlerde çocuğun her dediğinin yapıldığını görürüz. [cite_start]Sınırlar yoktur; lider çocuktur ve aileyi çocuk yönetir[cite: 55, 56]. Ebeveynler çocuğun egemenliğine karşı boyun eğmiş durumdadır. [cite_start]Bu durum çocuğun sosyal bağlarını geliştirmesini oldukça olumsuz etkiler[cite: 57].
[cite_start]Sonuç: Bu tutumla büyüyen çocuklar genellikle kibirli, sabırsız, gururlu ve çevresindeki herkesin onun her dediğini yapmasını bekleyen bireyler olurlar[cite: 60]. [cite_start]Doyumsuzlardır ve istedikleri yapılmadığında hayal kırıklığına uğrayıp baskıcı bir tavra bürünebilirler[cite: 58, 59].
3. İlgisiz Tutum
Ebeveynler çocuklarının başarısıyla veya başarısızlığıyla ilgilenmezler. Sınır kavramı oldukça azdır ve çocuğu kontrol etmezler. [cite_start]Ödül veya ceza mekanizması yoktur[cite: 63, 64, 65].
[cite_start]Sonuç: Çocuk bir süre sonra kendini görülmez ve yalnız hisseder[cite: 66]. Yeterince ilgi görmemiş olan çocuk, yaşamda ihtiyacı olan becerileri öğrenemez. [cite_start]Genellikle içe kapanık olurlar ve yanlış arkadaşlıklar kurmaya, kötü alışkanlıklar (alkol, sigara vb.) kazanmaya meyilli olabilirler[cite: 67, 68].
4. Dengesiz ve Kararsız Tutum
[cite_start]Ebeveynler arasında sık sık görüş ayrılığının yaşandığı, tutarsız davranışların sergilendiği modeldir[cite: 71, 72]. [cite_start]Sınırlar vardır ancak sürekli değişir; cezbedici ödüller ile korkutucu cezalar arasında gidip gelen bir denge vardır[cite: 73].
[cite_start]Sonuç: Çocuklar hangi tepkinin ne zaman verileceğini kestiremez ve sürekli tedirgin olur[cite: 74]. Bu çocuklar karar vermekte zorluk yaşar, değer yargıları tam oluşamaz ve kendi içlerinde çatışma halindedirler. [cite_start]Büyüdüklerinde insanlara güvenmekte ve doğru-yanlış ayrımı yapmakta güçlük çekebilirler[cite: 75, 76].
5. Demokratik Tutum
[cite_start]Ebeveynler çocuklarına belirli sınırlar koyarlar; ancak bu sınırların nedenini çocuğa açıklar ve çocuğun fikrini de dinlerler[cite: 77, 78]. Otoriter bir tavır olmadan sağlıklı bir ilişki kurulur. [cite_start]Aile içerisindeki herkesin duyguları ve düşünceleri önemsenir[cite: 80, 81].
Sonuç: Ebeveyn "hayır" dediğinde alternatifler sunar. [cite_start]Bu tutumla büyüyen çocuklar çok daha özgüvenli, meraklı, girişken, saygılı ve sorumluluk almayı bilen bireyler olur[cite: 83]. [cite_start]Hatalarının sorumluluğunu alır ve çözüm üretmeyi öğrenirler[cite: 84].
Kendinizi Değerlendirin: Ebeveynlik Yolculuğunda 5 Soru
Kendi tutumunuzu ve çocuğunuzla ilişkinizi gözden geçirmeniz için şu sorular üzerine düşünebilirsiniz:
- Siz sinirli olduğunuzda çocuğunuzun da sinirli olduğunu gözlemliyor musunuz? [cite_start]Ruh haliniz ona yansıyor mu? [cite: 86] [cite_start]
- Koyduğunuz sınırların sebebini ona anlattığınızda, bu sınırları daha kolay kabul ediyor mu? [cite: 87] [cite_start]
- Olumsuz davranışına ceza vermek yerine, olumlu davranışlarını pekiştirdiğinizde veya güzel sözler söylediğinizde olumsuz davranış azalıyor mu? [cite: 88] [cite_start]
- Çocuğunuzun sadece sonucunu değil, süreçteki çabasını övmeye başladığınızda daha cesaretli oluyor mu? [cite: 89] [cite_start]
- Onu başka çocuklarla kıyaslamayıp biricik olduğunu hissettirdiğinizde, kendini daha mutlu ve güvende hissediyor mu? [cite: 90]